Pole gry – górna część z przeszkodami

Ta część znajduję się u góry i składa się z otworu, przez który kulka wpada na pole gry, dwóch ramp (z lewej i prawej strony) po których spada niżej. Jest również 30 gwoździ przez które kulka musi, odbijając się, spadać niżej i ruchomego klauna, który próbuje złapać ją do swojego koszyka. Jeżeli mu się nie uda, kulka spada jeszcze niżej i ucieka z pola gry przez ukryty otwór.

Całość wykonana jest ze sklejki i ma wycięte otwory – jeden górny gdzie pojawi się kulka i szeroki otwór konieczny do poruszania klaunem i ucieczki kulki z pola gry po złapaniu do koszyka. Jest jeszcze jeden otwór na dole, który służy do ucieczki kulki z pola gry w przypadku kiedy nie złapie jej klaun.

W górnej części pola gry (z tyłu) będę montował dwie śruby, na których będzie zamocowany cały mechanizm podnoszący kulkę do góry. W moim prototypie, który jest już gotowy a który został zrobiony na podstawie niemieckiej instrukcji śruba nie wygląda dobrze i muszę zrobić własną wersję.

Niewidoczna strona

Normalnie jest to zwykła śruba z nakrętkami. U góry musiałem wywiercić i gwintować otwór na dodatkową śrubę do której można zamocować płaskownik. To rozwiązanie nie przypadło mi do gustu z tego względu, że po pierwsze nie wygląda estetycznie, występują luzy i gwintownie otworu w środku śruby jest zbyt skomplikowane.

Zrobiłem więc własny wariant tego elementu i w nowej maszynie.

Chromowany dystans z dwoma śrubami imbusowymi i tulejką, która ma likwidować opór, luzy i pasować idealnie do płaskowanika ciętego laserowo. Więcej na ten temat w dziale mechanizm.

Widoczna strona

Po widocznej stronie górnej części pole gry wszystkie elementy będą wykonane z mosiądzu lub w nowszej wersji ze stali nierdzewnej:

• okrągła zaślepka wylotu kulki
• rampy po których spada kulka
• zaślepka podłużnego otwory dzięki której porusza się klaun
• cienkie płaskowniki z blachy miedzianej lub stali nierdzewnej do maskowanie połączenia górnej i dolnej części – ucieczka kulki z pola gry

Gwoździe stalowe jednak również w kolorze złotym lub mosięźnym.

Pole gry – dolna część z monetami

Dolna, grubsza sklejka jest przeznaczona do przechowywania żetonów i posiada koło zębate, dzięki któremu żetony są wypłacane jako nagroda ze złapania kulki.

Po widocznej stronie ma tylko kwadratowy otwór, przez który żetony wpadają na widoczną stronę, jest w kolorze czarnym i mocowane są do niej mosiężne lub stalowe elementy, które pozwalają na przesuwanie się monet lub żetonów oraz duża zębatka z elementem zwalniającym.

W dziale mechanizm opiszę w jaki sposó moneta lub żeton pojawia się w tym miejscu po wrzuceniu jej do maszyny (z prawej strony na górze obudowy).

Zapytacie co dzieje się z wrzuconą monetą w sytuacji kiedy zapełniony jest cały „bank” (25 monet jest już na miejscu i czeka na wygraną)? Następna moneta wpada przez ten otwór, odbija się od ostatniej monety w banku i spada do pojemnika w środku obudowy. Proste prawda? Taka duża skarbonka wisząca na ścianie.

Warianty ucieczki kulki

Są dwa warianty ucieczki kulki. Jeden, kiedy kulka nie zostanie złapana – wraca na miejsce startowe z tyłu maszyny i druga opcja kiedy klaun złapie kulkę. Wtedy zwalniany jest mechanizm, koło zębate się obraca i kilka żetonów „ląduje” na tacy, po czym kulka wraca na miejsce startowe i czeka na wrzucenie kolejnego żetonu.

Do rozwiązania będzie też problem, kiedy klaun nie zostanie jeszcze przesunięty maksymalnie na lewo a w tym czasie zostanie wrzucona moneta. Ale to już w dziale Mechanizm.

Artykuł Bajazzo budowa – pole gry pochodzi z serwisu Fotografia wnętrz Wrocław | Jacek Bernatek - profesjonalny fotograf wnętrz.

Obudowa

Po fazie projektowania przystępujemy do budowy. Wykorzystam drewno klejone ponieważ lita deska może z czasem wypaczać się i pękać a w tym przypadku nie ma takiej możliwości. Zastosowałem deski dębowe o grubości 18mm, płytę z tyłu mdf o grubości 5mm i szybę w drzwiach o grubości 4mm.

Dla wyjaśnienia, obudowa to drewniana skrzynka składająca się z podstawy, dwóch ścianek i góry oraz tylnej ścianki, która spina całość i zakrywa mechanizm. Dolna i górna część może być fazowana lub frezowana frezem ozdobnym.

Stosuję połączenia kołkowe oraz wkręty do drewna tak do obudowy jak i do drzwi maszyny.

Należy również pamiętać o zamocowaniu tylnej ścianki we frezowanym rowku w obudowie. Można ją wykonać ze sklejki lub litego drewna. Ja stosuję płyty mdf. Jest łatwy w obróbce i nie wypacza się jak sklejka.

Drzwiczki

Drzwi do maszyny to cztery elementy połączone na kołki i wkręty. Należy pamiętać, że górna i dolna część nie są takiej samej wysokości. Aby zachować kąty proste możemy posłużyć się ściskami. Wokół wewnętrznego otworu frezujemy ozdobny rowek na wszystkich stronach.

W dolnej części muszą się jeszcze pojawić otwory na pokrętło sterujące i wyrzut monet z tacką mosiężną. Dlatego będą wykonane w późniejszym czasie. W drzwiach również muszą być frezowane rowki, w których na samym końcu będzie wstawiona szyba.

Niezbędne prace

W tych dwóch elementach musimy jeszcze:

• zamocować zawiasy – najlepiej pasujące do mosiężnych elementów wnętrza
• spasować całość – musi być lekki luz między drzwiami i obudową
• wywiercić otwory na wrzucanie monet i atrapę zwrotu monet
• przeszlifować brzegi i niedokładności łączeń
• w tylnej ścianie dodać otwory do zawieszenia maszyny na ścianie
• wyfrezować rowek na szybę
• dodać punkty mocowań dla pola gry – gwintowane wstawki di drewna
• wywiercić otwór na zamek i zamocować zaślepkę
• nałożyć bejcę i polakierować całość na wybrany kolor

Artykuł Bajazzo budowa – obudowa pochodzi z serwisu Fotografia wnętrz Wrocław | Jacek Bernatek - profesjonalny fotograf wnętrz.

Plan papierowy

W tym poradniku będę się odwoływał do wspomnianej pracy i zastosowanych tam porad i materiałów jednak od początku chcę zbudować maszynę po swojemu. Nie będzie to idealna replika lecz udoskonalona wersja wykonana przy pomocy materiałów narzędzi dostępnych współcześnie.

Pierwsze co rzuca się w oczy to przeniesienie wrzutu monet na bok maszyny. Poprawi to wygląd i pozwoli w przyszłości na dodanie separatora monet. W tej chwili zostawiłem na niego miejsce we wnętrzu. Druga rzecz to inna kolorystyka. Dół będzie w kolorze czarnym co ładniej się komponuje z mosiężnymi elementami. Należy również poprawić postać klauna. Przystosować całość do monet 2 złotowych, zmienić mechanizm i elementy wnętrza tak aby były dostępne w naszym kraju.

Swego czasu zacząłem projektować wszystko na papierze i przenosić potem do programu Adobe Illustrator. Następnie robiłem wydruki 1:1 i mogłem wszystko idealnie rozplanować we wnętrzu. Na tym etapie wychwyciłem też kilka błędów zrobionych w niemieckim wydaniu.

Po pewnym czasie musiałem zmienić program wektorowy na AutoCad. Dzięki temu wszystkie elementy metalowe mam w wersji cyfrowej, gotowe do cięcia laserowego lub strumieniem wody. Na papierze pozostają notatki i zmiany wymiarowe.

Projektowanie komputerowe

Bez komputera jak bez ręki. W tej chwili używam AutoCad i dzięki niemu mogę projektować poszczególne części, sprawdzać ich wzajemne położenie, testować ruchy mechanizmu. Wycinam laserowo gotowe części zamiast robić je ręcznie, co skraca czas budowy i powoduje, że części są idealnie równe i powtarzalne.

Nie obyło się bez kilku zmian tej samej części – po zamontowaniu „wychodzą” różne nieprawidłowości i brak spasowania.

Cały plan maszyny mam w komputerze i mogę na bierząco sprawdzać wymiary, robić zmiany i projektować dodatkowe elementy lub zmieniać stare. Polecam tak właśnie zacząć swoją budowę.

Przydatne sztuczki

W niektórych etapach budowy wcześniejsze projektowanie części na komputerze jest po prostu nieodzowne. Oto kilka przykładów:

Rozmieszczenie i wbicie w odpowiednim miejscu kilkudziesięciu gwoździ od których odbija się kulka. Odległości między nimi muszą być takie same i mierzenie miarką lub linijką nie ma większego sensu. Lepiej zaprojektować to w komputerze. Na kartce A4 wydrukować gotowy plan, przyłożyć do planszy gry, wbić gwoździe w odpowiednie punkty po czym zerwać kartę.

Trzeba też zaprojektować odpowiednie miejsce na przesuwające się monety lub żetony. Ostatnia moneta musi być w takim położeniu aby kolejna po odbiciu od niej wpadała do pojemnika. Po wypłaceniu monet, każda kolejna musi za to wpadać w miejsce, które się zrobiło puste.

Takich problemów jest więcej i bez projektowania komputerowego budowa może się nigdy nie skończyć.

Artykuł Bajazzo budowa – projektowanie pochodzi z serwisu Fotografia wnętrz Wrocław | Jacek Bernatek - profesjonalny fotograf wnętrz.

Jednak największe zainteresowanie i największe tłumy można było zaobserwować przy niewielkiej skrzynce z ruchomym pajacem czy też klaunem, który poruszał się po wrzuceniu monety. W zależności od szczęścia lub zręczności mogłeś wygrać jedną lub kilka monet.

Z pewnością w tamtym czasie nikt nie wiedział, że ta maszyna zręcznościowa nosi nazwę Bajazzo lub The Clown i ma już historię liczoną w dziesiątkach lat. Maszyny spotykane w Polsce były zazwyczaj zużyte i nie działały już jak nowe, ale zabawa była przednia. Już wtedy chciałem mieć coś takiego w domu. Teraz po wielu latach zdobyłem wreszcie plany i marzenie małego chłopca może się spełnić.

Działanie maszyny Bajazzo

Maszyny tego typu działają całkowicie bez prądu, w pełni mechanicznie i to właśnie jest najbardziej ciekawe. Wszystkie mechanizmy poruszają się dzięki sile mięśni grającego i grawitacji.

Zasada jest bardzo prosta. Wrzucasz monetę i w tym samym momencie kulka, która jest w środku zostaje odblokowana i jest gotowa do gry. Kręcąc pokrętłem przesuwamy klauna w prawą stronę do momentu aż kulka pojawi u góry, stoczy po rampach i wpadnie między metalowe szpilki. Zadaniem gracza jest poruszać klaunem w taki sposób by złapał kulkę do wiaderka, które trzyma w rękach. Jeżeli ci się to uda następuje wypłata nagrody. W przeciwnym wypadku kulka wraca w pierwotne położenie i czeka na następną monetę. Prawda, że proste.

Potrzebne umiejętności

Bez wątpienia rozpoczynając budowę nie miałem pojęcia, że tak prosta gra może być tak trudna do wykonania i będzie wymagać znajomości aż tylu umiejętności manualnych. Szczerze podziwiam robotników sprzed ponad wieku, którzy wiele pracy musieli wykonać ręcznie. Nie było po prostu maszyn, które dzisiaj można kupić w każdym markecie budowlanym. Jednocześnie zawsze zastanawiam się jak wykonywali niektóre elementy, które współcześnie nie można już odtworzyć w takiej samej formie.

Przystępując do budowy każdy musi się zastanowić czy posiada odpowiednie umiejętności. W trakcie pracy będziesz musiał:

• obrabiać elementy drewniane
• frezować rowki i prowadnice
• wiercić otwory
• ciąć i giąć elementy metalowe
• lutować
• toczyć elementy metalowe
• gwintować
• przycinać, skręcać i cały czas myśleć jak to wszystko złożyć w jedną całość

Wytyczne do projektu

Przed rozpoczęciem budowy zrobiłem wstępny projekt i naszkicowałem wstępne założenia, którymi będę się kierował w dalszej pracy. Przyjąłem, że mogę dokonać własnych zmian konstrukcyjnych i nie będzie to dokładna replika oryginalnej maszyny. Istniało bardzo wiele wersji Bajazzo. Różnią się sylwetką klauna, miejscem gdzie ucieka kulka z pola gry, rozmieszczeniem monet i kołem do wypłat. Zasada, która mi przyświeca w pracy – maszyna ma działać bez zacięć i problemów.

Prawdopodobnie zrezygnuję z separatora monet ponieważ maszyna będzie użytkowana w domu więc nie istnieje ryzyko, że ktoś będzie wrzucał inne monety niż 2 złotowe.

Co do monety dwuzłotowej muszę przerobić cały mechanizm a oryginalnie projekt zakładał użycie 10 feningów, które już nie są w obiegu. Więcej w następnej części.

Całość będzie wykonana z materiałów dostępnych współcześnie i w 100% ekologiczna – tylko drewno, metal i szkło.

W kolejnych częściach, podczas trwania budowy będę opisywał kolejne etapy. Mogą wystąpić dłuższe przerwy w pisaniu tej instrukcji jeden zaglądajcie tutaj od czasu do czasu i sprawdzajcie postępy. Jedno mogę zagwarantować – Bajazzo na 100% powstanie. 

Z prawej strony jest dostępny cały czas pełen spis wszystkich etapów a na dole prezentowane są zdjęcia dotyczące konkretnego rozdziału. A więc do roboty!

Artykuł Bajazzo budowa – wstęp pochodzi z serwisu Fotografia wnętrz Wrocław | Jacek Bernatek - profesjonalny fotograf wnętrz.

Historia Bajazzo rozpoczyna się od wpisu patentu angielskiego Henry’ego Johna Gerarda Pessersa z 1900 roku. Zasada gry jest tutaj opatentowana, kulka spada przez pole przeszkód i musi zostać złapana przez klauna. Klauna kontroluje gracz za pomocą pokrętła lub dźwigni.

Nowością jest przede wszystkim ruchomy pojemnik do łapania, który jest również podstawową zasadą Bajazzo. Ta maszyna, wymyślona przez Pessers’a, nosi nazwę „Pickwick”. Było jej kilka wariantów, w których rozgrywka była dopracowywana przez następne lata.

Jesienne targi w Lipsku – 1907

Pierwsza znana wzmianka o Bajazzo znajduje się w raporcie z jesiennych targów w Lipsku w 1907 roku. Artykuł opublikowany w różnych czasopismach (na przykład „Zeitschrift für Instrumentenbau”, „Deutsche Instrumenteen-Zeitung”) pisał o nowościach targowych. Bajazzo był wystawiany na stoisku hurtownika „Ernst Holzweissig Nachf.” Z Lipska, niestety bez informacji od producenta.

Możliwe, że pierwsze urządzenia zostały wyprodukowane w Anglii, ponieważ patent Pickwicka trafił do nowej firmy Pessers, P.M.W.G. (Pessers, Moody, Wraith & Gurr Ltd. London). Ale to tylko spekulacje i nie można jeszcze udowodnić.

Pierwsze niemieckie urządzenia – 1910

Niedawno odkryte dokumenty zawierają informacje o tym, kto rozpoczął budowę sprzętu w Niemczech: 

W starych plikach Komendy Głównej Policji w Lipsku na temat „Zakazu hazardu” urządzenia Bajazzo zostały dokładnie zbadane, w tym zeznania Maxa Jentzscha na wydziale policji:

Automat Bajazzo został zbudowany z 1910 r. Przez Reinharda Hoffmanna, zwłaszcza na eksport do obcych krajów. Dopiero po zakupie fabryki przez Maxa Jentzscha, Bajazzo został wyprodukowany przez firmę „Jentzsch & Meerz”. Ponadto co najmniej dwie inne firmy stworzyły Bajazzo: „Gustav Arndt Automatenfabrik” i firmę Richard Polter.

Pierwszy automat „Jentzsch & Meerz” – 1911

Te pierwsze maszyny były stosunkowo małe i kompaktowe, a więc przypominały rozmiarami inne automaty do gry wyprodukowane w tym czasie. „Jentzsch & Meerz” zbudował pierwsze bajazzo z wypłatami zarówno pieniędzy, jak i znaczków zysku. Znaczną liczbę eksportowano za granicę pod nazwą „Le Clown” dla Francuzów i „The Clown” na rynek angielski.

Gra jest prosta i prawie we wszystkich modelach Bajazzo jest taka sama. Po wrzuceniu monety kulka wędruje do góry, po czym wchodzi na pole z przeszkodami. Kulka przechodzi teraz przez pole przeszkód z metalowymi szpilkami i musi zostać złapana przez gracza za pomocą wiaderka ruchliwego klauna. Jeśli to się powiedzie, maszyna płaci zysk.

Opisywany automat był najbardziej znanym i najpopularniejszym automatem w przedwojennych Niemczech aż do wczesnych lat 30-tych, kiedy to został zbudowany w kilkudziesięciu firmach w Niemczech, Francji i Wielkiej Brytanii. W samym Berlinie w 1925 r. w pubach i restauracjach było ponad 10 000 tych maszyn. Niestety wiele z nich przepadło podczas II wojny światowej.

Wydaje się, że te pierwsze bajazzo zostały wyprodukowane w ogromnej liczbie. Do dnia dzisiejszego niewiele z tych maszyn przetrwało ale regularnie znajdują się na różnych platformach sprzedaży, osiągając kwoty rzędu 2000 euro za sztukę.

Artykuł Bajazzo – Zawsze chciałem mieć takie coś pochodzi z serwisu Fotografia wnętrz Wrocław | Jacek Bernatek - profesjonalny fotograf wnętrz.